Intro
Tagalog • Tagalog

Kontrasepsiyon

Umiikot ang kontrasepsiyon sa maraming paraan at pamamaraan na magagamit ng isang tao upang maka-iwas na magbuntis. Mahalaga na makahanap ng paraan ng kontrasepsiyon na pinaka-angkop para sa iyo. Makakapagbigay ng payo ang mga doktor, health visitor, mga midwife at mga nars sa kontrasepsiyon. Lahat ng nagtatrabaho sa tanggapan ng doktor, pampublikong klinik sa kalusugan, o ospital, ay natatali sa tungkulin sa pagkalihim.

  • Mga Condom
  • Mga Diaphragm/caps
  • Mga Spermicide

  • Oestrogen free na contraceptive pills
  • Mga Contraceptive pills
  • Mga Contraceptive rings
  • Mga Contraceptive patches
  • Mga Mini pills
  • Mga Hormone coils
  • Mga Contraceptive implants

  • Mga Copper coils
  • Sterilisasyon (Pagsasa-baog)
  • Emergency na kontrasepsiyon
  • Di-maaasahang pamamaraan ng kontrasepsiyon

Mga Condom

Ang diaphram/cap ay isang lastikong panakip na gawa sa goma na ipinapasok ng babae sa kaniyang ari upang matakpan ang matris (cervix), ang puwerta sa sinapupunan (uterus). Ang diaphram/cap ay may iba't-ibang sukat at kailangan ikabit ng doktor. Dapat gamitan spermicidal cream ang diaphram/cap. Ang diaphram/cap ay maaaring ikabit anumang oras bago magtalik at dapat na manatili sa loob nang hindi bababa sa anim na oras matapos ang pagtatalik. Ang diaphram/cap ay maaaring gamitin ng karamihan ng mga babae. Ang mga diaphram/cap kasama ng spermicidal cream ay mahusay na paraan ng kontrasepsiyon kung ito'y wasto ang pagkakakabit sa loob ng ari ng babae.

Mga Diaphragm/caps

Ang diaphram/cap ay isang lastikong panakip na gawa sa goma na ipinapasok ng babae sa kaniyang ari upang matakpan ang matris (cervix), ang puwerta sa sinapupunan (uterus). Ang diaphram/cap ay may iba't-ibang sukat at kailangan ikabit ng doktor. Dapat gamitan spermicidal cream ang diaphram/cap. Ang diaphram/cap ay maaaring ikabit anumang oras bago magtalik at dapat na manatili sa loob nang hindi bababa sa anim na oras matapos ang pagtatalik. Ang diaphram/cap ay maaaring gamitin ng karamihan ng mga babae. Ang mga diaphram/cap kasama ng spermicidal cream ay mahusay na paraan ng kontrasepsiyon kung ito'y wasto ang pagkakakabit sa loob ng ari ng babae.

Mga Spermicide

Ang mga spermicide ay ginagamit kasabay ng mga condom o diaphram/cap at hindi mahusay na pang-kontrasepsiyon nang nag-iisa. Nakahanda ang mga ito bilang mga cream, foam, jelly o suppository (supositoryo). Ang mga spermicide ay mabibili sa isang botika nang walang reseta at iilan lang ang mga side effect (di kanais-nais na epekto).

Oestrogen free na contraceptive pills

Iisa lamang ang klase ng oestrogen free contraceptive pill na mabibili sa Norway. Pinipigil ng pill ang ovulation (kapag nangingitlog ang babae). Para maging epektibo ito, mahalagang inumin ang pill sa iisang oras araw-araw. Magagamit din ang pill ng mga babaeng nagpapasuso ng bata. Ang pill ay halos 100% maaasahan kung wasto ang paggamit. Kailangan ng reseta ng doktor para makabili ng oestrogen free contraceptive pills.

Mga Contraceptive pills

©Stephen Meddle/Rex Features/All Over Press©Stephen Meddle/Rex Features/All Over Press

Ang pangkaraniwang contraceptive pills ay mahigit na sa 30 taon sa merkado. Nagtataglay ang mga ito ng dalawang uri ng synthetic hormones (hormon na gawang-tao): oestrogen at progestogen. Ginagaya ng dalawang hormones na ito ang mga hormones na ginagawa ng obaryo (bahay-bata). Nagkakaiba ang dami o timpla ng dalawang ito sa magkakaibang contraceptive pills. Tutulungan ka ng iyong doktor na makahanap ng uring aangkop sa iyo at igagawa ka ng reseta. Pinipigil ng contraceptive pills ang pag-ovulate at pinahihirapan nito ang itlog na kumapit sa sinapupunan. Napakahusay ng contraceptive pills kung wasto ang paggamit. Kailangan ng reseta ng doktor para makabili ng contraceptive pills.

Ang mga kababaihan na lagpas na ng 35 taon gulang na naninigarilyo ay hindi dapat mag-contraceptive pills. Hindi rin ito magagamit ng mga kababaihang may pamumuo ng dugo, kancer sa suso, atake sa puso o iba pang karamdaman sa puso, o malubhang sakit sa atay.

Mga Contraceptive rings

Ang contraceptive ring ay isang malambot, nababali-bali na ring (hugis sing-sing) na ipinapasok ng babae sa kaniyang ari. Ang ring na ito ay nagtataglay ng mga oestrogen at progestogen, mas mababa lamang ang dosis (dosage). Pinakakawalan ng ring ang mga ito nang unti-unti. Dapat manatiling nakapaloob ang contraceptive ring nang tatlong linggo sa ari ng babae. Aalisin ang ring na ito at papalitan ng bagong ring makaraan ang isang linggo. Pinipigilan ng ring ang ovulation. Madaling gamitin ang ring. Ang contraceptive ring ay mabibili sa isang botika gamit ang resetang mula sa doktor. Maaasahan talaga ang mga ito. Ang mga babaeng hindi maaaring gumamit ng contraceptive pills ay hindi rin maaaring gumamit ng rings.

Mga Contraceptive patches

Ang mga contraceptive patches ay nagtataglay ng ilang oestrogen at progestogen tulad ng contraceptive pills na may pinakamababang dosis. Pinakakawalan patagos sa balat ang mga hormones. Pinapalitan ang mga patches sa parehong araw linggo-linggo sa loob ng tatlong linggo. Oras na makagamit ka ng tatlong patch sa loob ng tatlong linggo, magpapahinga ka ng isang linggo bago maglagay ng panibagong patch sa parehong araw ng linggo. Pinipigilan ng patch ang ovulation. Ang contraceptive patch ay mabibili sa isang botika gamit ang resetang mula sa doktor. Magkasing-bisa sila ng contraceptive pills.

Mga Mini pills

Ang mga mini pills ay nagtataglay ng iisang uri lang ng synthetic hormone: progestogen. Ang mini pill ay dapat inumin sa parehong oras araw-araw. Kung makalimot kang uminom ng pill at mahigit na sa 27 oras ang nakaraan sa pagitan ng dalawang pill, dapat ka nang gumamit ng karagdagang contraceptive para sa susunod na 14 na araw. Dapat na normal na inumin ang pill. Kailangan ng reseta ng doktor para makabili ng mini pills.

Mga Hormone coils

Ang hormone coil (kilala rin bilang intrauterine system (IUS) o intrauterine device (IUD)) ay isang maliit na bagay na ipinapasok ng doktor sa sinapupunan (uterus) ng babae. Maaaring medyo masakit ang pagkabit sa coil, ngunit karaniwang namang madali lumipas ito. Kung magpatuloy ang sakit, kailangan mong makipag-ugnayan sa doktor. Nakaharang ang hormone coil sa paglaki ng lining ng bahay-bata at ginagawang imposible para sa semilya na makatagos papuntang cervix. Pinipigilan din ito ang pagkilos ng semilyang papunta ng uterus. Ang hormone coil ay epektibo ng maraming taon. Ito’y napakabisang paraan ng pag-iwas sa pagdadalang-tao.

Mga Contraceptive implants

Dalawang uri ng implant ang magagamit sa merkado ng Norway. Kapwa sila singlaki ng posporo at naglalaman ng synthetic na hormone na progestogen. Ipinapasok ang mga ito sa ilalim ng balat ng itaas na braso ng babae na tatagal ng tatlo o limang taon, depende sa uri. Ito’y isinasagawa sa tanggapan ng doktor. Gumagana ang mga implant sa pamamagitan ng pagpigil sa ovulation at sa pag-apekto sa cervical mucous na nagpapahirap sa semilya na makaabot sa bahay-bata at mga fallopian tube (mga oviduct) Ang mga implant ay mapapagkatiwalaang paraan ng kontrasepsiyon.

Mga Copper coil

©Steinar Myhr/Samfoto©Steinar Myhr/Samfoto

Ang copper coil (kilala rin bilang intrauterine system (IUS) o intrauterine device (IUD)) ay ipinapasok sa uterus (sinapupunan) tulad lang ng hormone coil. Pinipigilan ng coil ang itlog na kumapit sa uterus. Pinipigilan din ng copper ang pagkilos ng semilyang papunta ng uterus. Epektibo ang coil ng mula lima at sampung taon, at nagbibigay ng mahusay na proteksiyon kontra sa pagbubuntis. Ang mga copper coil ay maaaring magdulot ng mas malakas na pagdurugo sa panahon ng buwanang bisita at kung minsan ay may kasamang sakit.

Sterilisasyon (Pagsasa-baog)

Ang pagsasa-baog ay ang pinakasukdulang paraan ng kontrasepsiyon. Ang lalaki o babaeng naisabaog ay hindi na maaaring magkaanak. Ang operasyon ay madalang na naibabalik. Mahalagang pag-isipan muna ito nang maigi bago isagawa ang hakbang na ito.

Emergency na kontrasepsiyon

Kung ang pagtatalik ay maganap sa panahong nag-oovulate ang babae, ang pag-asang mabuntis ay nasa 20%. Kung ikaw ay makipagtalik sa panahong ito nang walang ginagamit na kontrasepsiyon, makakabili ka ng pang-emergency na kontrasepsiyon mula sa botika nang walang reseta. Ang mga pill na ito ay nagtataglay ng mataas na dosis ng natatanging mga hormone at dapat na ilapat sa loob ng 72 oras ng pagtatalik. Mahalagang magpatingin sa iyong doktor makaraan ang tatlo o apat na linggo upang malaman kung ikaw ay nabuntis pa rin. makakasama sa foetus ang pills kung magpatuloy ang pagbubuntis. Mapipigil din ang pagbubuntis sa pamamagitan ng paglagay ng coil sa loob ng limang araw makalipas ang pagtatalik na walang kontrasepsiyon.

Di-maaasahang pamamaraan ng kontrasepsiyon

Mas ligtas na buwanang bisita

Pinaniniwalaan na makaka-iwas sa pagbubuntis kung hindi magtatalik sa panahon na nag-oovulate ang babae. Ito’y hindi maaasahang paraan sapagkat kapwa ang haba ng buwanang bisita at ang panahon ng pag-ovulate ay nagbabago-bago sa iba't-ibang babae.

Paraang Paghugot (Withdrawal Method)

Kung ang pagtatalik ay aantalain bago bumulalas ang semilya, maaari itong makapigil sa pagbubuntis. Subalit, hindi maaasahan ang paraang ito. Ang ilang semilya ay makakapasok ng ari ng babae bago maganap ang pagbulalas at ang semilya na nasa paligid ng ari ng babae ay maaring lumipat papaloob.

Ansvarlig for disse sidene J.W. Cappelens Forlag AS. Læremidlet er utviklet med støtte fra Utdanningsdirektoratet. Tilbakemeldinger: intro@cappelen.no