Intro
Tagalog • Tagalog

Kasaysayan ng Norway: Ikalawang Digmaang Pandaigdig

Ang Norway ay sinakop ng Germany mula 1940 hanggang 1945. Maraming nasira sa digmaan. Mga gusali, mga pagawaan at mga buong bayan ay binomba at tinupok ng apoy. Karamihan ng kalakal ay kapos sa supply at maraming tao ang nakaranas ng hirap.

Nagsimula ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig noong Setyembre 1939 nang lusubin ng mga sundalo ng Germany ang Poland. Nilusob ng mga sundalong German ang Norway noong ika-9 ng Abril 1940. May ilang panandaliang labanan sa ilang bahagi ng bayan, ngunit sa loob lamang ng ilang araw, napasailalim na ng Germany ang Norway. Tumakas ang hari at pamahalaan papuntang London sa UK at ipinagpatuloy ang kanilang paglalaban mula doon.

©J.W. Cappelens arkiv©J.W. Cappelens arkiv

Makaraan ang ilang araw ng digmaan, wala gaanong labanang militar sa Norway. Kontrolado ng mga Nazi ang pulisya at isang bagong, maka-Nazi na pamahalaan ang itinakda sa bansa. Ang bansang ito ay hindi demokratikong inihalal.

Maraming Norwegian ang nagsasagawa ng mga aktibidad na ilegal noong digmaan. Ang ilan ay nagkakalat ng impormasyong hindi nasuri, halimbawa ang mga pahayagan at mga polyeto. Ang ilan ay tumutulong sa mga tao na tumakas mula sa mga Nazi papunta sa ibang mga bansa, kadalasan sa Sweden at sa UK. Maraming tao ang dinakip at ipinadala sa mga kampo na kulungan.

Bagamat ang bansa ay sinakop karamihan sa mga tao ang nagpapatuloy sa kanilang karaniwang trabaho at ang kabataan ay nagpupunta ng paaralan. Subalit, ang pagkain, pananamit at iba pang kalakal ay nirarasyon at dama nila ang walang katiyakang kinabukasan.

Ang Norway ay may malaking fleet (grupo) ng mga barkong pangkalakal bago ang digmaan. Noong mga taon na may digmaan, 1940-1945, marami sa mga barkong ito ay nagdadala ng kalakal sa mga bansang nakikipagdigmaan sa Germany. Ang pamahalaan ng Norway na nasa London ang nagpasimuno sa trapiko (daloy) na ito. Humigit-kumulang sa kalahati ng bilang ng mga barkong ito ang tinorpedo o binomba. Halos 4,000 Norwegian na maglalayag ang napatay noong digmaan.

May kabuuan na aabot ng 10,000 Norwegian na kalalakihan at kababaihan ang namatay dahil sa digmaan. Mga 700 sa mga ito ay mga Hudyo na ipinapadala sa mga siksikang kampo (concentration camp) sa Germany at sa Poland.

Noong ika-8 ng Mayo 1945, sumuko ang Germany at ang Poland ay muling naging malayang bansa. Mga 50,000 Norwegian ang natagpuang nagkasala ng pagtataksil matapos ang digmaan. Sila’y mga miyembro ng Nasjonal Samling, ang pambansang partido sosyalismo (national socialist party) ng Norway, na dumamay at nakipagtulungan sa mga Nazi. 25 tao ang binitay dahil sa pagtataksil matapos ang digmaan.

©Sverre A. Børretzen/Scanpix©Sverre A. Børretzen/Scanpix

Makalipas ang 1945, ang muling pagtatayo ng bansa ay nagsimula. Ito’y naging napaka-matrabahong panahon. Kapwa tumaas ang paggawa at pagluluwas (export), at muling itinatag ang fleet ng barkong pangkalakal.

Maraming tao ang nakahanap ng trabaho at, bagamat hindi gaanong kataasan ang mga sahod, bumaba ang karukhaan. Karamihan ng mga tao ay maganda ang pananaw at marami ang handang maging bahagi ng muling pagbangon ng Norway. Ang mga katagang pagkapantay-pantay at pantay na halaga ay naging mahalaga para sa mga tao. Unti-unting humusay ang ekonomiya ng Norway, bagamat ang ilang mga kalakal ay nirarasyon pa rin hanggang sa huling bahagi ng 1950s.

Sa mga dekada makalipas ang digmaan, may ilang reporma ang ipinatupad na nagpapahusay sa buhay ng lahat. Umikli ang mga oras ng pagtrabaho, at humaba ang mga bakasyon. Noong 1967, ang National Insurance Act ay ipinatupad. Ang batas na ito ay sinadya para matiyak ang pinansiyal na katatagan ng mga mamamayan, kabilang na ang matatanda at may sakit.

Talakayin ang ugnayan sa pagitan ng pagkakasakop sa Norway, sa muling pagbangon ng bansa matapos ang digmaan, at ang pagkaroon ng estadong mapagkawanggawa.

Ansvarlig for disse sidene J.W. Cappelens Forlag AS. Læremidlet er utviklet med støtte fra Utdanningsdirektoratet. Tilbakemeldinger: intro@cappelen.no